De Terp ten zuiden van de Waltawei

Het afgraven van weiland ten zuiden van het sportveld.

Ten vervolge van onze pagina, die terug te vinden is in onze pagina onder de naam “een terpafgraving in Boazum”, (als je deze link in in de bovenste regel plaatst:  https://www.aldboazum.nl/een-terpafgraving-in-boazum/ vind je die terug), vind je hier een uitsnede van het Kadastraal kaartje ‘Baard E tweede blad’ van het dorp Boazum in 1887. Deze kaart was lang niet te vinden, maar is nu bij Tresoar op haar website terug te vinden.

Op dit kaartje wordt aangegeven, hoe groot de terp Bozum in 1887 was en waar de terp precies gelegen heeft ten zuiden van de Waltawei! Philippus Breuker meldt in zijn boekje de Toponymy van Boazum dat It Heech, het hoogste punt zou zijn geweest en dat de terp zich over de Waltawei uitstrekte.  Hij meldt dat de terp in 1875 en 1880 wel een anderhalve meter is afgegraven.

Op deze uitsnede van die kaart is duidelijk te zien welke kadastrale percelen met een ‘T’ als (voormalige) terp werden aangemerkt: dat zijn de (in blauw omkranste) kadastrale nummers 1010 en 1011. Het perceel 1010 is in tweeën gedeeld door een stippellijn. Er staat nog in dat het linkerdeel 2/5 deel is en het rechter 3/5 deel. 
Het perceel 1011, dat grenst aan de Waltawei, is vanaf 1890 tot ver in de 20e eeuw helemaal volgebouwd met woningen. Het perceel 1010 is nu sportveld en speeltuin. Deze twee stukken land zouden dus ongeveer anderhalve meter zijn afgegraven. Dat weten we zeker van het perceel 1011 en het perceel 1012, dat aan de huidige Tanialeane ligt. Deze percelen zijn in de periode 1876-1877 afgegraven. Van die percelen hebben de eigenaressen de terpaarde in oktober 1875 verkocht. Van het afgraven van de terpaarde van het sportveld en de speeltuin, hebben wij geen berichten gevonden. Dat het gebeurd is, is zeker. getuige het feit dat we van de Waltawei af naar beneden lopen naar het sportveld. En van af het trottoir voor het eerste gebouw aan het sportveld drie treden naar beneden!

Deze kadastrale kaart uit 1887 geeft wel een probleem: er wordt ter plaatse van de terpaarde die in 1919 werd afgegraven géén T geschreven. Zou die in 1887 niet als terp worden gezien? Of zouden die blauwe cirkels aangeven dat de Terp daarvoor 1887 is afgegraven?
Er is een ansichtkaart bekend van deze afgraving. Deze ansichtkaart is in1919 op de post gedaan.

De foto laat zien dat  het weiland ten zuidoosten van het sportveld, werd afgegraven.

Op de onderstaande uitsnede van het kadastrale kaartje van Boazum in 1882, is de plek van de fotograaf ingetekend. Dat is dus ruim voorbij de boerderij op de Tanialeane!

De rode stip is de fotograaf. Hij is de Tanialeane voorbij de boerderij van -nu- Postma (Baard E 492) het land opgelopen. Het kan zijn dat hij tot aan de sloot is gelopen. Als je je realiseert dat het huidig sportveld ligt op de nummer Baard E 628 en E 470, dan merk je op dat ook de percelen E 462, 465 en in ieder geval de noordkant van 970 terp zijn geweest. Ditr zou de terp Tania moeten zijn. Het rood ingevulde vlakje is de rest van Waltastate, dat op de ansichtkaart nog te zien is.

Op de achtergrond van de foto liggen de resten van Waltastate (in rood op het kadastrale kaartje) en achter de ‘A’ van de windmolen op de ansichtkaart zie je het dak van de boerderij. Zodoende kun je ongeveer bepalen waar de fotograaf stond. Dat betekent dat er veel verder van het dorp afgegraven is dan je in eerste instantie zou verwachten. Op die ansichtkaart zie je niets van het sportveld, maar alles van de weilanden ten zuidoosten van het sportveld.

Centraal op de foto zie je de laatste gebouwen van de voormalige Waltastate, met daarachter de boerderij waar nu Bakker woont. De A-paal geeft aan dat hier een windmolen(-tje) in aanbouw is. Die is trouwens ook nog op een kaatsfoto te zien uit de jaren vijftig.
Bekijken we de linkerkant van de foto, dan zien we het volgende:
De rails met het kiepkarretje waarmee de modder naar het skûtsje wordt vervoerd, ligt strak tegen de af te graven grond aan. Ook zie je dat er op die plek ongeveer een meter aarde wordt afgegraven. Ongeveer de beenlengte van de werkman. De rail loopt vlak langs de af te graven aarde, zodat er zo weinig mogelijk grond naast de lorrie valt. Waar de modder naar toe gereden wordt, is niet goed te zien.
Op de achtergrond zie je op de horizon het zwarte vlak van het station liggen. De foto is dus (ruim) na 1882 genomen, toen werd de spoorweg aangelegd en dit stationsgebouw gezet. Daarnaast in de bosschage ligt het koffiehuis. Helemaal links liggen de boerderijen van Schuurmans en Poelsma, vh Hofman aan de Sylsterdyk en de Griene Dyk.
Vermoedelijk zou dit de Terp Tania kunnen zijn
Blijft staan dat het niet duidelijk is wanneer de terpaarde werd afgegraven. Deze ansichtkaart is verstuurd in 1919. Het station op de achtergrond is rond 1883 gebouwd.

De advertentie uit de Leeuwarder Courant van 17 april 1919, waarin de Terp Tania wordt aangeboden, met laadplaats aan de Sneekertrekvaart.  Tania is de oude naam voor de boerderij op Tanialeane 3 van Postma. Het weiland waar later het sportveld werd aangelegd, hoorde oorspronkelijk bij deze boerderij.

 

De Kiepkarretjes die bij de terpafgraving werden gebruikt. Deze exemplaren zijn te bewonderen bij de hoogste terp in Fryslân: Hegebeintum.

 

Bronnen:
Breuker, Ph. H. – Toponymy fan Boazum, Ljouwert 1978
Breuker, Ph.H. – De Greidhoeke, Dokkum 2012
Walinga, Johannes – Boazum sa’n 60 – 70 jier lyn
Tolsma Frans – foto kabinet
Kadastrale en prekadastrale atlas fan Fryslân, Diel 5 Baarderadiel Ljouwert 1992.
De Archiefviewer van het Kadaster – in casu de Hulpkaart 56 d.d. 7 december 1882
De Kadastrale kaart Baard E van 1887, als vervanging van de eerste kaart uit 1832.
Leeuwarder Courant, via ‘De Krant van toen’.