Het Stations Koffiehuis aan de Sylsterdyk

Het Stationskoffiehuis op de hoek van de Súderdyk en de Sylsterdyk.

 

Het Stationskoffiehuis, toen Meinte Oosterhout hier de nering dreef. Zijn naam staat boven de ingang.De weg, links onder, waar Bozum in staat, is de Suderdyk naar het dorp. de weg naar rechts is dan de weg naar het spoor en in het verlengde van de Súderdyk buigt het pad achter het Koffiehuis af naar links, de huidige Sylsterdyk.

Het is haast niet meer voor te stellen, maar op de plek waar nu nog Griet van der Wal woont en haar eigen museum had, stond tot 1969 een heel ander gebouw! Het Stations Koffiehuis. Er zijn slechts enkele foto’s van bewaard gebleven.

Het is een van de verschillende cafés die in Boazum hebben bestaan.
In een Notariële akte uit 1825 verkoopt Keimpe Johannes de Jong uit Oosterwierum een huizinge en erf in Bozum aan Jacob Andeles Palsma en Rintje Jan Heringa, beide uit Bozum, een huizinge en erf à f186,-.

In de eerste registratie van het kadaster in 1832 staat dat Rintje Jans Heringa eigenaar is. Het bestond uit twee delen: Huis en Erf en werd in de Kadaster administratie later als Huis en hof omschreven (Baard E 441 en 442). Heringa heeft het huis in 1860 opnieuw opgetrokken. Toen heeft het kadastraal het nummer 641 gekregen. Op het onderstaande kaartje staat het huis. De weg, die wij nu kennen als de Súderdyk, liep toen nog recht door naar de bocht bij het huis van Peter Heins. Door de aanleg van de spoorlijn is die weg verlegd naar de andere kant van het spoor en is die bocht in de weg gekomen.

Op deze kadastrale hulpkaart van 26 mei 1860 zien we de toenmalige situatie. een huis dat op den hoek van de Suderdyk en de Sylsterdyk was gebouwd. Omdat het spoor er nog niet was, liep de weg hier rechtdoor. De huidige weg komt nog voor Huize Heins terug op het oude tracé

Heeringa overleed op 24 februari 1867 en huis en erf werden februari 1868 voor fl. 2222,– verkocht aan Kornelis Tiberius Buringa. Hij woonde en werkte op de Boerderij net over de brug tussen de Griene dijk en de Sylsterdyk. De boerderij die hij van zijn vader had overgenomen. Augustus 1873 overleed Buringa en zijn vrouw Romkje Sjoerds Ypma werd voor de helft erfgenaam. Zijn vier kinderen samen erfden de andere helft. Zij is later nog getrouwd met Pieter Ulbes Rijpma en verhuisde ze naar Midlum. Zij zou ook haar tweede echtgenoot overleven.
Uit de boedelscheiding van het echtpaar Burenga-Ypma, welke pas in 1887 plaatsvond, blijkt onder andere dat de herberg toen “De nieuwe aanleg” heette en op dat moment voor fl 1505,– op de rekening stond. De herbergier betaalde jaarlijks fl 160,–.

Romkje Ypma heeft het Koffiehuis november 1891 verkocht aan Meinte Oosterhout voor fl 3184,– . Hij verhuisde in 1893 ook daadwerkelijk naar het Koffiehuis. Het café aan de Waltawei verkocht hij voor f 8.500,- aan Paulus Zijsling uit Tjerkwerd. De aankoop van het Stations Koffiehuis wordt bevestigd door de mededeling van Philippus Breuker dat Meinte Oosterhout in 1892 eigenaar van twee herbergen moet zijn, omdat hij dat jaar dubbele belasting betaalde, voor twee uitspanningen. Hij heeft dat jaar ook een uitbreiding aan het Koffiehuis laten zetten. Dat is vermoedelijk de zijkant tegen de bocht van de Bozumervaart aan. Op 17 juli 1909 overlijdt Oosterhout en dat jaar verandert het Koffiehuis opnieuw van eigenaar. Uit die Notariële akte uit 1909 blijkt ook dat zijn zoon Jan Meintes Oosterhout is geëmigreerd naar Gorbea kolonie Transvaal, Chili, Zuid Amerika.

Een wagen door Frans Semplonius gemaakt.

Frans Semplonius, wagenmakter uit Easterwierrum neemt het Koffiehuis over. Hij heeft er meteen een werkplaats bijgebouwd voor zijn ‘eigenlijke’ werk, het bouwen van wagens. In 1912 verkoopt hij het Koffiehuis. Hij hield  zijn wagenmakerij achter het koffiehuis aan. Dan komt Theunis Bos in beeld. Hij verwierf eerst het koffiehuis en later kocht hij ook de werkplaats.

Deze foto is genomen toen Bos hier het Koffiehuis bestierde. Het pad rechts is de Sylsterdyk naar nu Schuurmans en Hofman. Het pad naar links is de Súderdyk richting Boazum

Theunis Bonnesz Bos, groeide volgens het kadaster van tuinman en oproeper, via koetsier naar Caféhouder.  Theunis is van 1912 tot 1940 eigenaar van het huis aan de Sylsterdyk. Volgens de bevolkingsboekhouding van Bozum van 1860 tot 1890 heeft Theunis nog een zekere tijd als knecht bij Oosterhout gewoond. Alleen de vertrekdatum staat genoteerd: 12 mei 1886, Alde Meie.
12 mei was toen nog de overgang van het oude seizoen naar het nieuwe. Dat was het moment dat alles veranderde: nieuwe baan, vaak met een nieuw huis en het was daardoor ook de datum dat er dus getrouwd kon worden! Zelfs het schooljaar was er op afgestemd.

De familie Bos, v.l.n.r.: Sjouke, Feikje, Klaske en Bontje Bos. (Uit de bevolkingsboekhouding blijkt dat Bontje en Sjouke verwisseld moeten zijn: Bonte werd eerder geboren als Sjouke!)

In een brief uit 1988 haalt zoon Bonte Bos herinneringen op aan de tijd dat de Familie Bos het Koffiehuis dreef. Zo vertelde hij dat ze rond 1912 uit het dorp verhuisden naar het Stationskoffiehuis. De familie Semplonius verhuisden naar It Amelân, maar Semplonius hield wel zijn werkplaats aan. Dat hebben we ook in het kadaster gezien.
Hij vertelt ook dat in de Hooitijd de ‘Mieren’ en ‘Ungetiiders’ zondagmiddag de tapkamer vulden voor een stukje gezelligheid. Ze kwamen overal vandaan, ook uit Rien, Itens en zelfs Roodhuis. Die zondagen waren mooie gezellige dagen waardoor zijn vader en beide zusters al gauw zeer koeterwaals Gronings begonnen te praten.

Hij heeft het in die brief ook over het feit dat de Halte Bozum de centrale halte was voor de wijde omgeving. Voor Itens en Rien, Easterein en Wommels, tot Hartwerd aan toe. Van dit station reisden ze met de trein naar Sneek en vooral naar Leeuwarden. Men kwam te voet en met de fiets of met paard en wagen naar het station. Ook de kinderen uit de verre omtrek. Zij kwamen in de regel op de fiets en zetten die bij het Koffiehuis neer. Door de puinwegen reden de kinderen nog al eens lek. Die fietsen werden dan bij Piet Holster in het dorp gebracht om te worden geplakt.
Vrijdags kwamen de boeren en kooplui met sjees, brik of tilbury. Al die paarden stonden dat bij ons in de doorreed en de stal. Soms wel twintig. Als het uit de hand liep brachten we ze ook naar Ymke Swierstra. (Die woonde op de Boerderij Súderdyk 2, waar nu de familie Roorda woont). De koetsiers kwamen bij ons dan even een kop koffie drinken, want ze hadden toch een half uur tot drie kwartier de tijd. Bonte mocht dan bij koetsier Idzinga (uit Wommels) vaak naar het station mennen. Schrijft hij in zijn brief.

Het Kadastrale nummer van de Sylsterdyk 2a is ondertussen veranderd van 641 naar 1320. Door de gedeelde verkoop kreeg het perceel in 1912 twee nummers: 1338 voor huis en erf en 1339 voor de werkplaats. Pas als Tjitske van Asperen het koffiehuis laat slopen, worden de percelen samengevoegd en krijgt een nieuw kadastraal nummer.

Het station werd geopend op 16 juni 1883.
De spoorlijn van Leeuwarden naar Stavoren was in die tijd een belangrijk onderdeel van de verbinding Amsterdam – Leeuwarden. Die route lag toen langs de toen ook aangelegde spoorlijn van Zaandam naar Enkhuizen en de bootverbinding tussen Enkhuizen en Stavoren. Die verbinding was van landelijke betekenis. Door de aanleg van de Afsluitdijk, die in 1933 werd geopend, verloor de verbinding Leeuwarden-Stavoren-Enkhuizen-Amsterdam haar functie, omdat het over de Afsluitdijk in één keer kon en sneller! Nu heeft het Spoor in de Súdwesthoeke nog slechts een marginale betekenis.
Op 15 mei 1938 stopte  de trein (voorlopig) voor het laatst en verdween de Stationshalte Boazum. Mede daardoor verloor het koffiehuis langzaam maar zeker haar functie. Het station is in de Tweede wereldoorlog nog twee periodes open geweest, daarna was het definitief afgelopen met deze stationshalte. Het gebouw werd eind jaren vijftig afgebroken.

Gedeelte van de kaart van Noord Nederland, uit 1933, waarop de 19e eeuwse spoor- en bootverbinding Leeuwarden-Stavoren-Enkhuizen-Amsterdam gedeeltelijk terug te vinden is. Door de aanleg van de Afsluitdijk verloor deze verbindingsweg haar nationale functie.

In 1940 koopt Geert Bok, een handelsreiziger uit Sneek het Koffiehuis en doet het in 1948 van de hand. Gezien het feit dat zijn adres in Sneek in het kadaster niet wordt veranderd, mogen we aannemen dat hij er ook niet heeft gewoond. Op zijn Kadasterpagina wordt ook aangegeven dat in 1941 de werkplaats gesloopt wordt en dat toen naast het huis en erf, slechts een erf overbleef. Mogelijk heeft hij het koffiehuis verhuurd.

Uit de krant Oostergoo van 08-05-1953.

Jaap Hoekstra verkrijgt het Stationskoffiehuis in 1948 en vertrekt in 1953 naar De Boazumer Mjitte. Dan gaat hij dus de omgekeerde weg van Meinte Oosterhout in 1893, 60 jaar ervoor! Vermoedelijk is hij de laatste cafébaas geweest. Jochum Hoekstra heeft het nog een jaar in bezit gehad. Maar als aannemer in Sneek heeft hij niets aan het koffiehuis gedaan.

Daarmee zet het einde van het Stations koffiehuis zich in werking. Het wordt nog bedrijfsmatig gebruikt door de familie Veenstra en verwordt dan tot een soort van belegging of tweede woning. In 1969 wordt het afgebroken. En ontstaat er een nieuw en eigentijds woonhuis. In die tijd werden hier in de omgeving véél huizen en gebouwen afgebroken. In het geval van het Stations koffiehuis werd het gebouw door een passende woning woning vervangen. Gelukkig.
Nu nog even de geschiedenis van de neergang.

Actiefoto van de autosloperij van Klaas Veenstra. Zijn vrouw Anna staat bij de cabine. hun zoon Sjoerd zit naast haar aan de thee. Hij is de beroemde Sjoerd Blikje van de voormalige autosloperij in Wiuwert. Naast hem werkt Klaas Zwaga aan het achterwiel. Dan Klaas Veenstra zelf en tenslotte, in pak, schoonzoon Arie Boomsma. Hij was getrouwd met dochter Lokke. Zij woonden in Menaldum.

Jochem Hoekstra verkoopt de herberg al gauw aan:Klaas Veenstra uit Rauwerd. Die werd ingeschreven op nr. 143. Hij staat te boek als een koopman. Hij heeft er een autosloperij gehad.
Als hij op 13 januari 1961 gestorven is, neemt zijn vrouw Anna Veenstra-de Jong zijn werk over. De beide kinderen Sjoerd (*15-6-1946)  en Lokke (*24-12-1939), getrouwd met Arjen Boomsma zonder beroep te Beetgum 135 E) zijn dan elk voor 1/6 mede eigenaar. Sjoerd kennen we nog als “Sjoerd Blikje” uit Wiuwert. Waar hij ook een autosloperij had. Sindsdien  heeft het huis naar alle waarschijnlijkheid leeg gestaan, zoals zoveel huizen in Friesland toen leegstonden.

In 1965 verlaat het gezin Veenstra het koffiehuis en gaat het huis over naar Hendrik Kap, Groentehandelaar in Barneveld, getrouwd met Trijntje Elgersma, welke het in 1967 weer verkoopt aan Gerrit Janszoon Van den Broek, Garagehouder, ook in Barneveld.
Van den Broek verkoopt het tenslotte in 1967 aan  Tjitske van Asperen (*8-9-1912 te Boazum). Haar ouders waren de melkrijder en later veehouder Nolke van Asperen en Wijtske Haarsma.
Tjitske was getrouwd met Haring de Wolff en kreeg onder meer twee zoons: Jaring Jan en Arnold Jan.
Toen ze 9 jaar was kreeg ze op 14 april 1922 haar broer Jan. Hij was de kruidenier aan de Waltawei die met Hesseltje Hoekstra getrouwd was.  Jan droeg bij feesten en partijen altijd stukjes voor.
Tjitske woonde op het moment van aankoop in Haarlem op de Gedempte Schalkburgergracht 81. Ze kocht het koffiehuis om weer terug naar Friesland en vooral naar Boazum te kunnen gaan.

De kadastrale administratie van Tjitske van Asperen, betreffende Sylsterdyk 2a. In de kolom met de beknopte omschrijving vind je de gegevens over het slopen en bouwen van hun nieuwe huis. En dat ze het in 1975 aan Sjirk Giliam verkoopt. Voor de duidelijkheid: de gebeurtenissen worden in het kadaster een jaar later ingeschreven!

Zij laat het Koffiehuis in 1969 slopen. In 1971 was de bungalow klaar en kon ze er intrekken.
Ze kon toch niet meer goed aarden in Boazum en vertrok al gauw weer  .

Sjirk en Jelly Giliam wonen er sinds 1973 en zijn sinds 1975 de nieuwe eigenaren. Hij was voorlichter en verkoper van varkensvoer. Die vond dat zijn vertegenwoordigersschap in varkensvoer maar een mager loontje was in vergelijking met het inkomen van de boeren aan wie hij leverde. Daarom begon hij in Hennaard zelf ook een varkens mesterij. Dat ging zo goed dat hij al weer meer dan tien jaar geleden op It Sân tussen Itens en Britswert een nieuwe stal heeft gebouwd.
Hij verkoopt het huis in 1979 aan Bauke Agricola. Die woont er met veel plezier. Hij laat zich regelmatig zien in het dorp en was een gewaardeerd lid van de dorpsgemeenschap.

Gretha van der Wal en Wicher Boonstra nemen de bungalow in 1991 van hem over. Hij was boekhouder die marktkoopman werd. Bij zijn broer Siep had hij gezien dat een dumpzaak meer opsmeet. Siep Boonstra had in Bolsward de dumpzaak ‘American Base’ en woonde in Wommels. Gretha had de liefde voor het ‘Fryske Hynder’ van haar vader overgenomen, evenals het deelnemen aan de paardenconcoursen.

De Bungalow die nu op de plek van het Stations koffiehuis staat.

Wicher en Gretha ruilden in 1999 met Gretha’s ouders Jorrit en Griet van der Wal. Jorrit en Griet waren zeer betrokken bij het dorpsleven. Ze namen altijd deel aan de gebeurtenissen in het dorp. Als lid van de begrafenisonderneming zorgde hij altijd voor de administratie. Natuurlijk waren ze ook volslagen liefhebbers van het Frysk Hynder. Als fokker hadden ze met de merrie Dryske hun grootste succes. Zij werd in 2004, 2007 en 2008 algemeen kampioen van de Fokkersdag. Dryske werd ook op de Centrale keuring drie keer kampioen. Ze waren ook trots op hun dekhengst Tsjibbe 388. In de schuur naast hun bungalow had het echtpaar een museum ingericht rond het Fryske Hynder.

Wicher en Gretha hebben enige tijd op de Slachtedyk 4 gewoond, maar verhuisden naar Sybrandabuorren. Tseard en Pytsje Van der Wal woonden sindsdien op de Boerderij. Tegenwoordig (zomer 2019) wonen ze op de woonboot naast de Boerderij, zodat hun dochter Wimke op de boerderij de traditie van de Van der Wallen voort kan zetten: de hobby met de Fryske Hynders op de Slachtedyk.
Zodra moeder Griet in Sneek een geschikte aanleunwoning krijgt aangeboden, trekken Tseard en Pytsje in de bungalow op de Sylsterdyk.

Bronnen:

– Burgerlijke stand akten en de Bevolkingsadministratie van de voormalige Gemeente Baarderadeel en andere gemeenten, op Tresoar.
– Het archief van het Kadaster in Tresoar (met dank aan Ytsen Zuiderveld).
– Diverse Notariële akten op Tresoar.
– Wiki Pedia (voor het Station Bozum).
– Brief van Bontje Bos uit 1988.
– W. Eekhof, Nieuwe Atlas van Friesland 1849-1859, Miedema Pers, Leeuwarden,1970.
– Schatkamers van Nederland – Historisch Kaartwerk van Nederland, Kaart nr. 4. redactie: Quinten Lange.  ANWB,  Den Haag, 2012.