Tsjerkebuorren 2 t/m 6 en het afgebroken huis achter de kerk.

Tsjerkebuorren 2, 4, 6 en het afgebroken huis achter de kerk.

De bekende foto van het oude 19e eeuwse schoolgebouw. Links woonde in die tijd de onderwijzer, Rechts was de school. Na 1873 werd de school overbouwd tot twee woningen.
Onbewoonbaar verklaarde woning. Het bordje dat overal verscheen , waar het huis op de nominatie stond om te worden afgebroken.

De school tot in 1873.
Het huis rechts werd in 1794 gebouwd, door de Boazumer timmerlui Jehannes Andrys en Ane Piers Waller. Hier werd tot in 1873 onderwijs gegeven .
Oorspronkelijk stond de eigenaar in het kadaster te boek als ‘School’. Het zal een onderdeel geweest zijn van de Diaconie, die later als eigenaar stond aangegeven.
In 1870 werd de school afgekeurd en de nieuwbouw van de school op het Altaplein was in 1873 klaar. Dat jaar werd de afgedankte school verbouwd tot twee woningen. Zo ook met de voormalige onderwijzerswoning aan het water. Dat was voor 1793 de eerte school. Het Armbestuur bleef de vier woningen tot in 1927 verhuren. Bij de oudste school, aan de waterkant, werd nog een kamer naar het westen aangebouwd. Zo meldt Breuker in zijn boekje over het onderwijs in Boazum.

Voorkant van de toenmalige Tsjerkebuorren 6.

Voor op moeten we wel even aangeven, dat de huisnummering van 2, 4 en 6 de afgelopen jaren omgedraaid blijkt te zijn: De nummering begint niet maar bij de waterkant (nu Huize Peter Dijkstra) maar bij de kerk. Alleen de deur waar vroeger de veren in het bovenraam stonden, heeft haar nummer 4 behouden. Wij houden hier nog de oorspronkelijke nummering uit 1971 aan.
Na de verbouwing bleef het nog van de Diaconie. De familie Douwe Klazes Reitsma en Wietske Klazes de Jong huurden dit. Hun dochter Jeltsje Reitsma, is hier geboren op 31 januari 1903. Zij was de negende boreling in het gezin. Mei 1923 is ze met Jogchum Epema getrouwd. Zij zijn de ouders van Boukje Epema (*1937, + 2019, de mem van Tryntsje Venema-van Dijk). Later is Jeltsje hertrouwd met Keimpe Stienstra en woonden o.a. aan de Havens (waar nu Hoogland woont).
Tot 1928 heeft Tjipke Zijlstra hier gewoond. Hij verhuisde toen naar de Kamp, waar nu Wiebe en Joukje Hoitenga wonen. De diaconie heeft het huis verkocht en timmerman Sybren Wijnia bleef er aan hangen, zoals destijds werd gezegd als je het provisioneel had gekocht en bij de finale verkoop niemand méér bood. Hij moest het weer kwijt en Ane Sakes Lanting heeft in 1929 het voorste gedeelte gekocht. Voor fl. 400,00.
Ane S. Lanting is overleden in 1942. Zijn vrouw Elizabeth Lanting-de Jong heeft er nog gewoond tot 1950. Zij is dat jaar hertrouwd met Wiebe Bouma en verhuisde naar Easterwierrrum.
Haar zoon Jacob Lanting heeft het gekocht en er samen met Janke Lanting-Siderius gewoond tot 1964. Het huis is toen verkocht aan de moeder en stiefvader van Griet v.d. Wal. Zij hebben er een aantal jaren gewoond.

De achterzijde van voorheen Tsjerkebuorren 6: Dit deel werd rond de eeuwwisseling bewoond door door Eise en Siementsje Odolphi-Simonides, De postbode Eise Post. Zij woonden er in 1934 nog. Daarna heeft onder andere Ruurd Zwaga er nog gewoond en Harrie en Hotske Schuil-Zwaga. Tenslotte nog Jurjen en Akke van der Sloot-Jellema.
In 1953 heeft de schilder Jacob Lanting, die al in het voorste gedeelte woonde, de achterzijde erbij gekocht. Sindsdien is het als één woning bewoond.
Hij verkocht het geheel in 1964 aan Henk van der Laan en de vrouw (moeder van Griet van der Wal).
Daarna bezat Jacob de Zwart het als tweede woning, in 1993 trokken Marten de Boer en Agaath Roozendaal er in. Marten bouwde er een vleugel aan vast en in de tuin een atelier voor Agaath. In 2009 werd het geheel verkocht aan de familie Fischer.

Tsjerkebuorren  4

is al heel oud en herbergden oorspronkelijk de onderwijzerswoning en helemaal links het schooltje. Boven de deur in het midden zit op de foto met de vijf dames, hierboven, zie je nog de ganzenveren, ten teken dat hier les gegeven werd. Dit heeft nu als adres Tsjerkebuorren 4.
Rond de eeuwwisseling woonden hier Abe en Pietsje Wieringa–Riemersma.  Daarna dochter Fokje Wieringa met haar man Kundersma. Kundersma was timmerman en ze hadden geen kinderen.  Toen Kundersma was overleden is Fokje hier blijven wonen tot in de jaren vijftig van de vorige eeuw.  Voor de kinderen van Jappie en Janke Lanting was zij beppe Fokje. Ze is naar het rusthuis in Weidum gegaan. De woning is toen onbewoonbaar verklaard. Nu is het gedegradeerd tot berghok van Peter Dijkstra.

 

Hier staat Teatske Lanting voor het huis van de fam P. Dijkstra
Foto uit 1962, met Chris en Joon Dijkstra, Frans Plyugers en Ane Lanting. Laatste jongentje naam niet bekend.

Tsjerkebuorren 2 Achterzijde

Rond de eeuwwisseling woonden hier Klaas en Tjibbrigje Scheffer-Kooistra. Tjeerd en Hiltsje van der Wal zijn hier begonnen. Waarna ze naar het Amelân zijn verhuisd. Toen Meindert en Tjitske Meindersma-Stenekes (tante van Germ). Zij zijn daarna verhuisd naar IJsbrechtum.
Uiteindelijk kwamen Pieter en Pietsje Dijkstra-van der Werf. Dus eerst alleen het achterste gedeelte. Dat zal rond de 50er jaren zijn geweest. Zij woonden eerst op Yndyk. Nu woont alleen Peter Dijkstra hier nog.

 Tsjerkbuorren 2, voorzijde

Van oorsprong was dit de school in Boazum. Toen aan het eind van de 18e eeuw de nieuwe school tegen dit huis werd aangebouwd, werd het in zijn geheel de onderwijzerswoning.
Rond de eeuwwisseling woonden hier Wiepke en Janke van der Hoek (arbeider bij Swierstra). Daarna Per Hornstra met dochter Klaske. Vanaf 1930 woonden Durk en Akke Anema-Siderius hier.
In 1951: het gezin Pieter Ploegstra (steenhouwer bij Cuperus). Daarna woonden Dine van Asperen-Grabal hier. Zij was de schoonmoeder van Jappie Bink (veeverloskundige). tenslotte de fam. Durk en Durkje Schoonbergen-Postma, voordat Pieter Dijkstra eind vijftiger jaren het voorste stuk erbij heeft gekocht.

 

Foto van voor 1920. Er zitten  2 galmgaten in de kerktoren. Er zijn tussen 1938 -1945, tijdens de grote restauratie,  2 galmgaten bij gemaakt. Dus vanaf 1945 zijn er 4 galmgaten.

 

Tsjerkebuorren 2 en 6 in 1978. In vergelijking met de vorige foto is er wel het een en ander veranderd! Zo is het secreet verdwenen en is de voorbouw van nr. 2 aan de vaart nu opgetrokken in steen, met een recht dak. In plaats van in hout en een aflopend dak. De raampartijen zijn ook veranderd. tenslotte is er een grote dakkapel verschenen. Rechts de werkplaats van nr. 14, toen Harmen Lautenbach.

 

Een mooi overzicht van de Tsjerkebuorren. Met links achter de kerk de volkstuinen. Ter plaatse van de volkstuin achter het baarhokje,  stond tot in 1914 tegen het pad ook de koemelkerij en slachterij achter de kerk.

Het huis achter de kerk.

Tenslotte nog een huis dat in 1914 is gesloopt. Het huis dat op het kaartje van 1832 achter de kerk staat.
Het gaat om: Baard E 370, dat 260m2 groot is. Door Willem Lijkele van Dijk wordt het huis in 1883 verbouwd en wordt het erf veranderd en groter gemaakt: 440m2. In 1914 wordt het huis door Herman Oneides gesloopt en vanaf dat moment is het alleen nog erf. Weiland dus
Breuker meldt in zijn ‘Structuur van de beide dorpsterpen’ dat hier in 1517 de kleermaker Haye Sipkes woonde. Er heeft hier dus in ieder geval net geen vierhonderd jaar een behuizing gestaan, want het werd in 1914 definitief afgebroken.

Het heeft in de loop van de 19e eeuw een hele serie eigenaren gehad:
-De erven Oene Baukes Sijperda hebben het in 1832 (het begin van het kadaster) al in handen. Oene Baukes is geboren op 17 september 1760 en trouwt op 15 februari 1778 met Hijke Hendriks Wiersma. Hij overlijdt begin januari 1821 in boerderij nr 9. Als de weduwe overlijdt in januari 1837, erft de dochter
-Antje Oenes het huis. Zij is getrouwd met Folkert Annes de Groot. Het gaat datzelfde jaar over naar haar broer:
-Rintje Oenes Sijperda, Boer onder Bozum van 1837 – 1841. Dan krijgt
-Reinder Willems Lijklama à Nijeholt, koopman te Bozum het in handen van 1841 – 1848. Hij komt van Workum en is in 1825 getrouwd met Weltje Jans Sixma uit Wommels. Zij sterft in 1844. In 1847 trouwt hij met Antje Sikkes Goinga.
Het staat in het kadaster dan onder huisnummer 25, maar wordt in 1848 verkocht met huisnummer 13. Lijklama overlijdt in oktober 1848 en de huizing wordt dan notarieel bij opbod verkocht voor f 504,- en de hele inboedel wordt daarna tijdens een boelgoed verkocht. Die bracht bij elkaar fl. 779,60 op. Opvallend is, dat zowel de tweede vrouw van Lijklama, Antje Sikkes Goinga, als de voogd van de kinderen, Dirk Jans Sixma en diverse familieleden, veel zaken uit het huis overnemen. Inclusief de koeien. De nieuwe eigenaar is:
-Sijtze Oenes Sijtsma, Koopman. In de burgerlijke stand komt hij ook tevoorschijn als slagter. Hij verkoopt het vrijwel meteen door aan:
-Dirk Jans Sixma, de voogd van de kinderen van Reinder Willems Lijklama à Nijeholt en Weltje Jans Sixma.
Jammer genoeg is niet na te gaan of de kinderen Lijklama met hun stiefmoeder daardoor  in de koemelkerij zijn blijven wonen. Per januari 1857 verkoopt Sixma het huis voor f800,- aan:
-Geert Foppes Smeding, Koopman uit Oosterend en voor dat bedrag draagt die het juli 1864 over aan
-Harmen Tjittes de Boer, slager. Hij overlijdt op 74-jarige leeftijd in augustus 1878. Zijn weduwe laat het huis dan eind dat jaar verkopen.
-Willem Lijkeles van Dijk neemt het over voor f 923,-. Van Dijk verbouwt in 1883 zijn woning en werkplaats. Dan wordt ook de plek van het erf drastisch veranderd. In 1882 werd de plek van het huis kadastraal anders ingetekend als in 1883. Bij hermeting blijkt dat huis en tuin samen niet meer 260 m2 groot is maar 440 m2! Als Willem Lijkeles in 1900 overlijdt, ruilen de weduwe en de inmiddels getrouwde zoon Reinder van woning. Als hij huis en haard hier in 1907 verkoopt, komt dat omdat hij aan de doorgaande weg van Boazum een nieuwe winkel heeft laten zetten. Daar werkt hij als slager verder.

Op deze uitsnede van de hulpkaart 56 uit 1882 is het perceel 370 nog zoals het tot die tijd was geweest. Een jaar later ziet het er compleet anders uit.
In dit veldwerk uit 1883 is duidelijk te zien hoe nauwkeurig de landmeters van het kadaster werkten. Rond het huis van Willem van Dijk zijn de aantekeningen weggehaald, zodat de situatie daar duidelijk te zien is. Het gaat om het huis waar omheen het ‘hek’ met de zwarte streep met puntjes staat. Gemerkt met in rood: 1050, het nieuw kadastrale nummer. De rood gestippelde kronkelende pijl geeft aan dat alle onderdelen van dit perceel bij dit kadastrale nummer horen. Dit huis en hiem ziet er heel anders uit als op de kadastrale tekening uit 1882, met nog steeds 370, die er boven staat.

Over de slagersfamilie Van Dijk hebben we het al eerder gehad. (Zie: https://www.aldboazum.nl/bijna-100-jaar-slagerij-aan-de-waltawei/ en https://www.aldboazum.nl/de-slagers-familie-van-dijk-in-de-19e-en-20e-eeuw/)
-Theodorus Meijer Hoekstra, melkrijder is vanaf 1907 de nieuwe bewoner. Een jaar later verhuist hij alweer en wordt
-Dirk Wybes Anema de nieuwe eigenaar tot en met 1913.

Dan wordt de boer van de boerderij op Singel 2:
-Harmanus Oneides de laatste baas in huis. Hij neemt de Koemelkerij voor f 858,- over. Hij was op dat moment eigenaar van de boerderij op Singel 2 en daardoor ook van het weiland tussen de kerk en zijn boerderij. Hij woonde daar van begin mei 1901 tot oktober 1905. Later verhuist hij naar Huizum en staat dan als grondeigenaar te boek.
Hij laat de slagerij annex koemelkerij in 1914 afbreken en voegt het bij het weiland achter de kerk, tot aan zijn boerderij.

Dit is een veldwerk uit 1914. Van beneden naar boven zie je de pastorie E 1041, met duidelijk ingetekend een voetpad.Dan de vaag ingetekende uitgraving met rechts nog de lijnen van de af te breken boerderij. Links zie je de voorgevels van de huizen aan het plein (E1078) De Goudtsjeblomsteegh (E1280) Tsjerkebuorren 18 (de huizen met nr E1067 en E1328) en Tsjerkebuorren 16 (E1065). Helemaal bovenin het hiem van de afgebroken koemelkerij, dat bij het weiland van Oneides komt.

Sindsdien gaat het perceel met het weiland mee naar de volgende eigenaren van de boerderij op Singel 2:
1935 – 1938: Jacob Kramer, veehouder uit Wirdum;
1938 – 1958: Haite Heins Schukken, veehouder te Scharnegoutum;
1958 – 1977: Geiske en Trijntje Schukken erven de boerderij na het overlijden van hun vader. Geiske was getrouwd met Jan Koopmans (Boazum) en Trijntje met Sijbren Koopmans (Easterlittens). Na het overlijden van Geiske in september 1976, is Jan koopmans van de Sylsterdyk 1 erfgenaam geworden.
In 1985 wordt Klaas van de Berg door ruiling binnen het kader van de Ruilverkaveling Baarderdeel, de nieuwe eigenaar. Sinds zijn zoon Piet de boerderij heeft verkocht aan Fokke de Boer, is die eigenaar geworden van het weiland achter de kerk en dus van het oorspronkelijke hiem van de oude slachterij en koemelkerij.

De huidige situatie waar de koemelkerij annex slagerij tot 1914 heeft gestaan. Op de achtergrond de Boerderij van Voorheen Piet van de Berg, nu Fokke de Boer. Foto: 20 september  2020

 

De situatie nu, waar tot 1914 de oude slagerij van Van Dijk heeft gestaan. Het Columbarium is nog in aanbouw! Foto: 20 september  2020

 

Bronnen:
Breuker Philippus – De Struktuer fan de beide Doarpsterpen yn Boazum, Klaaikluten jrg. 8 2004, nr 3
Breuker Ph. H. – Skoalmasters fan Boazum, Boalsert 1967
Fotocollecties van Frans Tolsma, Teatske Lanting en Hessel Fluitman
Archiefviewer van het Kadaster
www.allefriezen.nl