Waltawei 16

De activiteiten van de Timmerfamilie Westerhuis.

Dit huis is gebouwd op het Bouwterrein van de Timmerman Hendrik Jans Westerhuis, toen het centrale weiland in de vierhoek Dr. Miedemastrjitte – De Havens – Tryntsjebuorren en Waltawei. Hierop werd eerst het huis Waltawei 12, op het kaartje hieronder ter plaatse van E595, en Tryntsjebuorren 1 met nummer E643, gebouwd. Toen die er eenmaal stonden, werd vermoedelijk in opdracht van dokter Jouke Anema, die toen nog in Waltawei 10 zetelde, Waltawei 16 gebouwd. Daarvoor werden het bouwland met nummer E 644 helemaal opnieuw ingedeeld.

Het weiland in de vierhoek. ter plaatse van E595 is Waltawei 12 gebouwd.Het huis op E643 is Tryntsjebuorren 1. E644 is de tuin van dit huis. Huis en tuin zijn nog eigendom van Timmerman Westerhuis. 

Op Kaartje 23 is E 644 groot te noemen, Op hulpkaartje 30, hieronder, is het volledig opgedeeld. Voor Waltawei 16 met nr E 676, werd een groot deel van E644 gebruikt en een stuk van E643. De rest, een lange sleuf, met nummer 675 was uiteindelijk de overgebleven tuin voor het als eerste gebouwde huis Tryntsjebuorren 1. Wat een gemak als je nog steeds eigenaar bent van al die stukjes grond. Dan kun je naar hartenlust schuiven en herindelen.

Hulpkaart 30 van 15-06-1865. Hier zie je dat de ruimte van Baard E 675 (Tryntsjebuorren 1) behoorlijk ingeperkt is, ten koste van ruimte voor het toekomstige Waltawei 16 (E 676). Hiervan wordt later weer tuinruimte gesnoept voor de bouw van Waltawei 14! 

Het doktershuis. 1864 – 1905

Dokter Anema verhuist rond 1864 van wat nu Waltawei 10 is (op het kaartje hierboven: E 678), naar Waltawei 16 (E 676) Toen van huisnummer 59 naar 63.

Hij werd geboren op 27 juni 1811, trouwde op 14 augustus 1844 in Weidum, Gemeente Baarderadeel, met Antje Hessels van der Leen, geboren 1819 te Nes, bij Akkrum. Ze kregen 6 kinderen. Zij overleed op 25 december 1859. Anema hertrouwde op 15 juli 1860 met Anna Klasina van Braam, geboren op 5 augustus 1831 in Oosterlittens. Met haar kreeg hij ook 6 kinderen. Anema stierf op 25 december 1871.

Het is niet duidelijk of hij opdracht heeft gegeven tot de bouw van zijn nieuwe woning. Uit de bestaande toestand van het huis uit 1905 kun je opmaken dat het geheel wel als een doktershuis is opgezet. Het zou dus heel goed kunnen. Natuurlijk staat de voordeur van dit herenhuis in het midden, met links en rechts een woonkamer, de keuken ligt achter in het huis, In de rechtervoorkamer is een doorloop naar de alkoof. Overal zijn bedsteden geplaatst. Hij had tenslotte ook veel kinderen: zes bij zijn eerste vrouw en nogmaals zes bij zijn tweede vrouw. Er zijn er verschillende vroeg gestorven, maar toch, veel kinderen. De gang loopt naar achteren, waar links een achteringang is. Verder zijn er een kamertje met twee bedsteden, een apotheek en een onderkelderde kamer. Waar de dokter zijn patiënten ontving, wordt niet duidelijk. Uit de inventaris van zijn bezittingen en financiële middelen, die bij zijn overlijden werd opgemaakt, blijkt dat hij niet onbemiddeld was.

Na zijn overlijden komt er eerst even een tijdelijke dokter naar Bozum, W. H. Vaster. Hij wordt alleen in een Provinciale lijst van geneesheren genoemd als wonend in Bozum. Willem Johannes Driessen komt eind april 1873 als nieuwe dokter binnen. Hij koopt de woning over van de weduwe Anema en zij vertrekt naar Groningen, waar haar oudste stiefzoon toen medicijnen studeerde. De opvolger en schoonzoon van Dokter Driessen, Auke Ferwerda, neemt in 1893 zijn plek in, als Driessen naar Joure vertrekt. Ferwerda overlijdt op 7 mei 1905 in Groningen op 49-jarige leeftijd.

De Dorpsstraat omstreeks 1895 in wintertijd. Voor het Doktershuis staat een uitgegroeide boom. Het hek staat er niet echt florissant meer bij. Let ook op de stoepen: Links is die bestraat, rechts is het nog grassig. Rechts staat het winkelpand, nu Huize Lanting. Achteraan is de oude aanbouw van Waltawei 4 nog goed zichtbaar. De jongen bij het kruisje woont natuurlijk in het huis met het kruisje.
Kaart met Nieuwjaarswens, die 30 december 1901 werd geschreven. Op deze zomerse foto is alles nog in dezelfde staat als op de bovenstaande foto uit 1895.

De opdeling van het huis in vijf appartementen en de bouw van Waltawei 14, ±1907.

Bij openbare verkoping in juli 1905, worden huis, tuin en schuur in drie delen verkocht. Het stuk tuin naast het huis was bij de verkoop apart in de verkoop gezet. Huis en tuin werden voor fl. 3.270, – verkocht aan Dirk Hendriks van de Meij en Jentje Jans de Vries, beide wonende in Bozum. Het (derde) perceel, de schuur (met het kadastrale nr. E 1302), werd verkocht voor fl. 331,- Dirk Van der Meij blijkt de nieuwe eigenaar te zijn.

Uitsnede uit de hulpkaart Baard E 99 van mei 1906 waarbij het kadastrale nr E 1114 verandert naar E 1303, omdat de schuur ervan afgescheiden is.

Jentje Jans de Vries wordt uiteindelijk de enige eigenaar en verbouwt het pand tot vijf woningen: twee in het voorhuis en drie in het achterhuis, inclusief een geplande slagerswinkel.
Hieronder vind je twee tekeningen van het huis uit de aanvraag bouwvergunning van 1905 om de dokterswoning op te delen in vijf woongedeelten: eerst de bestaande toestand, dan de nieuwe indeling. Daarachteraan zie je nog de kadastrale indeling, met de definitieve indeling. Inclusief het nieuwgebouwde Waltawei 14.

Situatie voor 1905
Geplande situatie na de verbouwing eind 1906, begin 1907. 

De linker woning voor, maakt gebruik van de voordeur in het midden. De rechterwoning voor heeft rechts haar ‘voor’-deur. De woningen in het smalle deel hebben elk hun eigen voordeur: de linkerwoning links. De rechterwoning heeft rechts ook een eigen buitendeur. De achterste woning heeft zijn eigen ingang links. De gang is duidelijk voor algemeen gebruik. De trappen in de gang suggereren dat er boven ook een gemeenschappelijke gang is.

Uit hulpkaart Baard E 100 van april 1907. Nu is de verdeling in het huis aangegeven. E 1309 is dus de het pas nieuwgebouwde huis Waltawei 14.

Hier zijn de aanpassingen een feit: elk van de vier nieuwe huisruimten kreeg zijn eigen kadastrale nummer. Opvallend is dat de gang een gemeenschappelijke ruimte is. Het vijfde ‘appartement’, E 1304, heeft dus ook de tuin erbij! Getuige de stippellijn, die door de tuin en het appartement loopt.

Op de tekening van de bouwvergunning zijn de precieze aanpassingen terug te vinden. Los van de gemeenschappelijke gang klopt die op één enkel futiel detailpuntje niet met de kadastrale situatie: achterin heeft 1305 bij de keldertrap iets minder ruimte gekregen als op de bouwtekening staat.

De winkel van Nelis Dijkstra

Jentje de Vries gaat die appartementen niet verhuren, maar doet het hele pand over aan vrachtrijder Cornelis Sjoerds Dijkstra. Dijkstra  neemt ook de schuur van Dirk van der Meij over. Hij vestigt achter in het huis zijn winkel met huishoudelijke artikelen.

Een foto van de winkel van Nelis Dijkstra , in de Tryntsjebuorren.

Nelis Dijkstra  komt in de historie van het Kaatsen, in de jaren Dertig ook tevoorschijn als een van de leveranciers van prijsjes bij kaatspartijen.

Tweedeling

Dijkstra  verkoopt in 1916 het grootste gedeelte van het huis en een gedeelte van de tuin aan Cornelis Pieters Piersma, boer op de Yndijk. Die op dat moment al het naastliggend gebouwde huis, Waltawei 14, in eigendom heeft. De schuur en het achterste appartement met zijn winkel, houdt Nelis zelf.

Hulpkaart Baard E 135 van Juni 1918. Hier worden de tuinen van Piersma (voorhuis met kadastraal nr Baard E 1397) en Dijkstra (winkel en achterhuis met E 1396) officieel van elkaar gescheiden.

Piersma verkoopt in 1920  nummer 14 aan Sijbe Schaap uit Tirns. Die koopt achter zijn tuin nog een stukje tuin.

Hulpkaart Baard E 141 van Mei 1921 hier wordt de overdracht van een stuk tuin achter Waltawei 14 vastgelegd. De tuin van Waltawei 16 krijgt zo wel een rare ‘kruip door sluip door’ vorm.
Hulpkaart Baard E 168 van november er 1933. De voorhuizen zijn samengevoegd tot kadastraal nr E1480. Dit is tot nog toe de definitieve samenstelling van het voorhuis.

Piersma voegt de beide voorhuizen samen. Die handeling wordt officieel, als het Kadaster dat ook vastlegt. Wanneer hij als rentenier van de Yndijk naar de Waltawei verhuist, is niet bekend. Dat zou wel eens rond 1933 zijn. dan is hij 60 jaar. Waarschijnlijk is hij in 1959 verhuisd naar Sneek, waar hij mei 1964 sterft.

De rechterpersoon is Cornelis Piersma. Links staat Van de Velde.

De Familie van Dijk

Pas rond 1959 verkoopt hij zijn huis en de twee achterliggende woninkjes. Sijmen van Dijk neemt het hele huis, met uitzondering van de winkel, over. Hij is mede-eigenaar, samen met Bauke, Hiltje, Sijke en Jakle van Dijk: hij is het voor 7/12. Zijn broers en zusters elk voor 1/12 en zijn kinderen Yke, Trijntje en Simon jr. elk voor 1/36. Tezamen dus ook voor 1/12. Het is duidelijk familie eigendom, omdat er ook weilanden en andere huizen op zijn leggerpagina (Zijn lijst van kadastrale eigendommen) staan. In 1970 wordt hij de enige eigenaar. Naast Tryntsjebuorren 11 heeft hij ook zijn woning Tryntsjebuorren 1 en Waltawei 14! Dat laatste huis wordt via zijn broer Jakle naar Trijntje Venema-Van Dijk overgeschreven. Tryntsjebuorrren 11 wordt in 1974 verkocht aan Kees de Wolf. De rode streep op de onderstaande hulpkaart geeft de scheiding aan tussen het Waltawei 16 en Tryntsjebuorren 11.

Hulpkaart Baard E 242 van 28 oktober 1974.  

De tuin, E 1419, wordt samen met E1480, het voorhuis, samengevoegd tot Baard E 1878. De rest wordt dan van Kees de Wolf. Dit geheel krijgt het nieuwe nummer E 1879

De bewoners van Waltawei 16 gedurende de laatste 60 jaar

Jakle en Boukje van Dijk zijn vanaf 1959 de nieuwe bewoners. Ze verhuizen in 1963 naar de boerderij op de Yndijk. Willem en Durkje Sytema trekken er dan in. Zij verhuizen naar Waltawei 8. Vanaf 1969 tot in 1974 huurt de familie Hoitenga het dan. Als de meeste kinderen zijn uitgevlogen, verhuist Zus Hoitinga naar het nieuwgebouwde Altaplein 2. Sijmon van Dijk verkoopt het voorhuis in 1974 aan Tjalling en Rinkje Hoekstra.

Een jaar of vier, vijf later, in 1978, doen ze het over aan Kees en Adrie Vossenberg. Zij verhuizen dan uit het ‘Vissers’-huisje Dokter Miedemastrjitte 2 naar de ‘Heeren’-woning Waltawei 16. Kees ontdekt dat er achter het gladde, zakelijke triplex op de wanden, nog de oude deuren van de bedsteden bewaard zijn gebleven. Overgelukkig hebben zij de oude toestand hersteld. Kees en Adrie zijn in 1996 naar Huizum verhuisd en de Familie van Brummelen is toen met hun spullen naar Boazum overgekomen.

Als ik eind jaren ’70 op een gegeven moment Tryntsjebuorren 11 bezoek, zie ik met terugwerkende kracht nu dat er in de loop van de jaren veel wanden weggebroken zijn en buitendeuren dicht gemetseld.

Een meer actuele foto. Nu is het de voormalige winkel. De winkeldeur en het glas in Lood zit er nog in. De schuur is wel veranderd.

Bronnen:

  • Het Kadaster
  • Met medewerking van Teatske Lanting en Frans Tolsma