Hoofdstuk 5 De aankopen van vóór 1969.
In oktober 1971 schreef Breuker in de Doarpsskille over het ontstaan van Bozum, over de terpen en de bebouwing ervan in de vroege Middeleeuwen. Oorspronkelijk zouden er boerderijen op de Terp Bozum staan. Tryntsjebuorren 2, de woning van Ester en Bub van Baarle is daar nog een laatste bewijs van. Vanaf De Havens is in de winter nog goed te zien dat deze voormalige boerderij een stuk hoger ligt dan de tuin. Ook heeft Breuker aangegeven dat naast de Terp Bozum, langs de Bozumervaart, zo ongeveer de oudste bebouwing van het dorp met ‘gewone’ huisjes lag. Dat was ter plaatse van het voormalige Amelân. Dit streekje is in de jaren 60 – 70 van de vorige eeuw volledig om zeep geholpen. Alleen rond De kamp en naar It Heech toe zijn nog enkele huizen gespaard gebleven en gemoderniseerd.
Welke huizen stonden er en hoe zijn ze door de gemeente gekocht? Dat willen we min of meer chronologisch proberen te reconstrueren. Het eerste huisje is in deze reeks meteen een beetje een ‘vreemde eend’ in de bijt:
Tsjerkebuorren 4
In de raadsvergadering van juni 1962 werd besloten dat het huisje tussen Tsjerkebuorren 2 en 6 over te nemen van de eigenaresse Mevrouw G. Reitsma-Huizinga te Winsum.
Het argument van de gemeente was om het op voorhand alvast in handen te hebben, zodat het niet overgenomen kan worden door ‘Een Derde’. Bovendien was er boven de deur een historisch raampje met twee veren. Ten teken dat daar onderwijs werd gegeven. Dat moest volgens het raadsvoorstel worden bewaard. Het werd voor f. 200,- overgenomen. De twee veren zijn jaren later wel met de Noorderzon verdwenen! Spijtig. Gelukkig staat het huisje nog steeds tussen Tsjerkebuorren 2 en 6, zij het dat het ‘gedegradeerd’ is tot berghok bij nr. 2.
Amelân 113
Begin 1963 werden er door de gemeente al onderhandelingen gevoerd met Ale van der Wal om zijn huis te verkopen. Hij woonde in het huis waar dankzij de verhalen van Jakla in de Doarpsskille de in Boazum ‘wereldvermaarde’ Riemer Wieringa tot januari 1940 had gewoond. Daarna woonde Tjeerd van der Wal er ruim 20 jaar, samen met Hil (Tseade Hil voor de ouderen). Het echtpaar trok een paar maanden na Riemer’s overlijden in januari 1940, per 14 mei dat jaar (± Âlde Meie!) in nr 113. Tussen Kerst en Oud en Nieuw in 1960 verhuisden ze naar Bozum 23 (Waltawei 29). Daar overleed hij in oktober 1979 en zijn Tseade Hil keerde maart 1988 terug naar het oude streekje van It Amelân, naar het nieuw gebouwde De Havens 13. Daar overleed ze in 2003
Ale trok per april 1961 in het leegstaande huis. Ale wilde dit huis wel aan de gemeente verkopen, maar op voorwaarde dat hij er tot zijn overlijden kon blijven wonen. En vroeg hij: mag ik de huisjes 114 en 115 dan ‘om niet’ gebruiken? Dat kon niet, maar hij mocht het wel voor fl. 50,- per jaar gebruiken tot de gemeente de huur op zou zeggen. Natuurlijk bedong de gemeente ook het recht van 1e koop. De huizen 114 en 115 waren al van de gemeente en stonden al leeg, want Tjerk van der Veen, van nr. 114, was begin februari 1962 verhuisd naar Tzum. Daar heeft hij een ongeluk gehad en is in het ziekenhuis van Harlingen overleden. Zodoende kon Ale er mooi over beschikken. Ale zelf overleed op 5 februari 1968.
Afke Eisma heeft Het laatste jaar van haar leven ook nog in 114 gewoond. Daarvoor had ze haar hele leven in nr. 115 gewoond…
Hiltsje van der Wal voert hier de zwanen. Haar zoon Tsjeard en Kobus Bijlsma kijken toe. Achter hen hun huis en rechts de hokken van Tjerk v/d Veen en Evert Meijer. De foto is van 1958.
Amelân 114
24 juni 1963 werden de huisjes met nummer 114 en 115 op It Amelân door de gemeente verworven voor f. 450,-. Deze huisjes lagen ongeveer ter plaatse van nu De Havens 14 en 12 Dat was vlak bij voorheen de zet over de Bozumer vaart, waar nu de huidige brug naar It Oerd en Blaukeesje ligt. Tjerk van der Veen woonde al van mei 1928 op nr. 114. Hij verhuisde februari 1962 naar Franekeradeel. Zijn zoon Abraham heeft toen de huisjes 114 en 115 aan de gemeente verkocht. Afke Eisma heeft toen nog 10 maanden op nummer 114 gewoond. Ze kwam van nr. 115. Zodoende verhuisde ze van het huisje links naar het huisje in het midden.
Amelân 115
Dit huis had de Familie Eisma al van vóór 1900 in eigendom. Mogelijk is Afke hier in 1878 ook nog geboren. Ze heeft hier vanaf december 1906 als wees gewoond. Haar vader was de kleermaker Johannes Eises Eisma. Toen Van der Veen verhuisde. Trok Afke van 115 in 114. Zij overleed daar in januari 1963. Waarom ze als 83-jarige verhuisde naar de andere kant van de muur is niet bekend.
Volgende keer gaan we verder met It Amelân 109 en 110, 94 en 95 (nu de tuin van De Havens 7) en Bozum 104 (nu grasland aan de Tryntsjebuorren)
Bronnen:
De Saneringsdossiers uit het archief van de Gemeente Baarderadeel over de betreffende woningen
Foto’s uit het archief van Frans Tolsma.