De geschiedenis van Waltawei 10
is een gedenkwaardige. Het huidige huis is ‘pas’ rond 1873 gebouwd. Het oorspronkelijke huis heeft ook een tijd als doktershuis gefungeerd. Nu is het ‘nog’ slechts’ een herenhuis. Voorheen gold het als een renteniershuis. Zo is het in feite gebouwd, 150 jaar geleden.
We zetten de geschiedenis van Waltawei 10 op schrift vanaf ±1830. Oudere gegevens heb ik niet voorhanden.
In de volkstelling van 1830 blijkt dat uitgerekend huisnummer 59 onbewoond is! Dat was toen het huisnummer van nu Waltawei 10. Dat nummer is het enige in de volkstelling van 1828 waar geen bewoners worden vermeld. Een andere bron uit die tijd is het kadaster. Dat start vier jaar later in 1832. Daar staat wel een eigenaar gemeld Tjepke Okkes Okkema, arbeider. In de notariële akten wordt het huis eind 1835 niet door hem verkocht maar door Freerk Meintes Miedema uit Lutkewierum. Het is dus tussen 1832 en 1835 al eens verkocht.
Wie er tot 1936 in dit huis woonde weten we niet. In januari 1836 is Sijbren Hijltjes Wiarda (*1780) de definitieve koper van het huis. Hij neemt het dus over van Miedema voor fl. 725,–.
Uit de memories van Successie bij het overlijden van Sijbren Hijltjes Wiarda op 20-05-1851 te Bozum staat hij omschreven als:
Boer/kerkvoogd;
man van Jeltje Ymes Stellingwerf, boerin;
vader van Hyltje (landbouwer), Sytske (vrouw van Sije Annes van Wijngaarden landbouwer te Wirdum), Jetse (idem te Jorwerd), Douwe, (idem te Lutkewierum), Jelle, (idem te Burgwerd), Sybrand en Hinke Wiarda (vrouw van Willem Tjepkes v.der Molen, koopman te Ysbrechtum).
In de Volkstelling van eind december 1839 blijkt dat het huis bewoond wordt door zijn zoon Jetze Sybrens Wiarda, hun derde kind. Hij trouwde op 14 mei 1836 met Geertje Hayes Statema. Als tweede ‘gezin’ wordt in de volkstelling de heel- en vroedmeester Jouke Seerps Anema genoemd. Toen was dit huis dus eigenlijk al dokterswoning. Per 12 mei 1843 verkoopt Wiarda het huis voor fl. 1750,– aan de dokter. Anema trouwt op 14 augustus 1844 met Antje Hessels van der Leen uit Akkrum en sticht zijn gezin.
Geen doktershuis meer en herbouw.
Het gezin Anema blijft er 20 jaar wonen tot in 1864. Dat jaar laat hij even verderop aan de ‘kunstweg’ een nieuw huis bouwen (=Waltawei 16) en verkoopt dan zijn oude huis. In de aankondiging in de Leeuwarder Courant zien we ongeveer de omschrijving, zoals die in de provisionele acte staat. (Het is trouwens Baard E, inplaats van Baard C zoals in de advertentie staat).
In de provisionele verkoopakte wordt het huis iets uitgebreider omschreven:
Omschrijving van het te veilene:
Een uitmundende welgelegen en tot velen hande bedrijven zeer geschikte huizinge waarin twee onderkamers, keuken, twee bovenkamers, trapportaal, regenwaterbak, patent koperen pomp. Benevens stalling wagenhok, tuin en erve. Staande en gelegen aan de kunstweg te Bozum. Kadastraal bekend gemeente Baard Sectie E nummer 417 huis en erf groot twee roeden zestig ellen. Hebbende tot naastlegers: ten oosten de buurt, ten zuiden den kunstweg, ten westen Ruurd Folkerts Kuperus, ten noorden Hendrik Andries Netters. Het stek ten noorden tussen het te veilene en Hendrik Andries Netters moet door de kooper worden onderhouden. In gevalle het bestuur der gemeente Baarderadeel verkiest een gedeelte der oude weg ten zuiden nevens het te veilene loopende aan den kooper over te dragen zal dan daarvoor de koopprijs moeten betalen. Mede alsdan zal bedragen veertig guldens. Het stek voor de huizinge aanwezig blijft buiten de koop doch de kooper kan hetzelve des verkiezende op onpartijdige taxatie van den verkooper overnemen.
Daarmee weten we in grote lijnen hoe het er van binnen ongeveer uitzag.
Dit huis Waltawei 10 wordt nu gekocht door de oudste zoon van de verkoper uit 1843 (dat was: Sijbren Hijltjes geboren in 1782), namelijk Hijltje Sybrens Wiarda, geboren in 1806, getrouwd met Janke Pieters Zetstra. Hij neemt volgens het kadaster, ook het genoemde stukje straat van de gemeente over. Dat geeft voor het huis meer ruimte!
Hijltje Sybrens Wiarda laat begin jaren ’70 op deze plek opnieuw een huis bouwen. Het werd veel groter, een echt herenhuis. Het is onderkelderd, daardoor werd het woongedeelte verhoogd en kwam er een trap naar de voordeur. De achterkant van het huis ligt lager dan het woongedeelte, ter hoogte van de begane grond en de kamers erboven komen daardoor ook automatisch lager te liggen dan de zoldering van het voorhuis.
Volgens het leggerartikel 734 van Hijltje Sybrens Wiarda (met de kadastrale administratie van Wiarda), is het perceel in dienstjaar 1865 260 m2 groot. En in dienstjaar 1873 300m2 Volgens een verklarende aantekening zal er een stuk weg bij het perceel zijn gekomen. Dat zien we dan ook in de bovenstaande werktekening uit 1866. In de volgende kadastrale tekening uit 1883 (hieronder) zien we het huis van Wiarda bijna in zijn uiterlijke vorm. Alleen de aanbouw links is er nog niet, die komt pas in 1895.
In het leggerartikel 1249, van Hijltje Sijbrens Wiarda gaat het in 1884 nog om Bozum 68, E733 huis en erf, en is het 397 m2 groot geworden. Het resultaat van die hermeting zie je op bovenstaande situatietekening. Het heeft ondertussen alweer het nummer Baard E 1112 gekregen. Links en rechts is behoorlijk ruimte terwijl het aan de achterkant tegen de smederij van Netters is aangebouwd. Dit is een werktekening waarin tot op de cm nauwkeurig staat aangegeven hoe de situatie op dat moment is.
De familie Wiarda-Zetstra verhuist per 30 mei 1884 naar Scharnegoutum. Sjoerd Haagsma trouwt op 19 december 1884 in Leeuwarden met Anna Clasina Scheffelaar Klots en zij komt een dag later naar Bozum te wonen. Naar alle waarschijnlijkheid heeft Sjoerd Haagsma zich in dat halfjaar in de nieuwe woning gevestigd. Er is tot nog toe geen verkoopakte van te vinden. Wel wordt in het kadastrale legger van Wiarda aangegeven dat het huis in dienstjaar 1896 is overgeschreven en dat voor Haagsma in datzelfde dienstjaar een bijbouw is gezet. De overdracht is dus in of nog voor 1895 gebeurd! Hoe en wanneer de Notaris zijn eigendommen heeft overgedaan wordt uit het kadaster niet duidelijk. De Notariële akte is ook niet te vinden.
Notaris Sjoerd Haagsma is volgens de bevolkingsadministratie trouwens al op 11 april 1878 naar Bozum gekomen. Op die dag werd hij namelijk ingeschreven in de Herberg van Meinte Jans Oosterhout. Er wordt geen vertrekdatum gemeld. Wel blijkt dat hij twee jaar later zelfstandig staat ingeschreven onder eigen naam op nr 80b. Wanneer hij daar is komen wonen is dus niet duidelijk. De inschrijving van het eerste dienstmeisje op 8 juni 1880 kan een indicatie zijn wanneer hij er kwam te wonen. Op die datum woonde hij er in ieder geval al in het huis 80b. Ze kwam uit Leeuwarden.
Het huisnummer 80b van Haagsma in de bevolkingsadministratie wordt doorgestreept en vervangen door 105a. Het derde huisnummer is 77. Dat betekent dat Haagsma eerst op huisnummer 80b heeft gewoond, vervolgens op 105a onderdak kreeg en tenslotte van Hijltje Wiarda de woning met nummer 77 heeft gehuurd of gekocht, toen die verhuisde. Ik stel me voor dat die woning representatief genoeg was om zijn bruid in te ontvangen.
Het huidige huis Waltawei 10, met de aanbouw vavn 1895, die Haagsma heeft laten bijbouwen
Opnieuw doktershuis met Dokter Regenbogen
In 1889 komt dokter Johannes Henricus Regenbogen in Bozum. Qua wonen ging hij in feite dezelfde weg als Haagsma: eerst stond ook hij ingeschreven bij Oosterhout in de herberg en een jaar later bleek hij ook zelfstandig te wonen. Een maand later op 18 juni wordt er een dienstmeisje bij hem ingeschreven. Hij volgt het patroon van Haagsma nog eens, doordat hij diens woning, nr. 77 in 1900 overneemt voor fl. 4.000,- . En zo wordt Waltawei 10 opnieuw ‘het doktershuis’.
In de koopakte staat nog een mooi detail: het overtollige water uit de put mag via een ijzeren buis onder de weg door op het kampke land aan de overkant van de weg blijven afgevoerd. Dat stond toentertijd nog steeds op naam van de notaris. (bij de verkoop van de grond waar toen het Evangelisatie gebouw, de slagerij en het huis ertussen op werden gebouwd, hield hij dit deel tot aan Waltawei 31/33 apart op een eigen Notariële Legger in het kadaster)
Tot in 1909 heeft Regenbogen een dienstmeisje in huis. Dan komt zijn zuster als ‘apothekersbediende’ over uit Purmerend en zij neemt ook de huishouding over.
Volgens het kadaster wordt er gedurende de tijd dat hij er woont, niets aan het huis gedaan. Wel wordt in 1909 het tegenover het huis liggende weiland, dat dan bij de dokter in eigendom is, doorverkocht. Op een deel hiervan wordt de woning gebouwd, waar Sybolt en Sjoukje Nauta nu wonen: Waltawei 29. De rest van het het weiland komt medio 1934 in handen van Dokter Miedema.
Bij het behandelen van de dokters in Boazum gaan we verder op de doktoren zelf in. Hier bepalen we ons tot de wederwaardigheden van het huis. Dat houdt in dat Dokter Regenbogen tot zijn afscheid hier woont en dan zijn praktijk in drie fases uiteindelijk over kan doen aan Dokter Rijsbosch.
Drie dokters in drie maanden
De eerste vervanger, Age Sybrand Wijma wordt in het kadaster niet als eigenaar van de woning vermeld. De woning zal dus niet eens aan hem verkocht zijn.
Pieter Veersma is gedurende de maanden juni en juli van 1924 de volgende eigenaar, maar sterft plotseling.
Dan wordt dokter Arthur Rijsbosch de eigenaar. Hij werkt hier zo’n 6 jaar.
Dokter Klaas Miedema
Als Rijsbosch begin 1930 verhuist, verkoopt hij het huis voor fl.23.500,- aan de pas afgestudeerde dokter Klaas Miedema. Hij heeft de inpandige garage verbouwd tot achterkamer. Daarvoor moest je vanuit de voorkamer wel een trappetje af. Dat zal vermoedelijk omstreeks 1934 zijn geweest. De ruiten zijn anders dan in het voorhuis. Omstreeks die tijd kocht Miedema ook het stukje weiland van de erfgenamen van Dokter Regenbogen. Voor de auto kwam toen een garage aan de overkant van de dorpsstraat. Daar heeft hij een stukje van het weiland voor gebruikt. In 1963 wordt ernaast ook het Groene Kruisgebouw op gezet.
Dokter Miedema heeft in 1937 het huis verbouwd, dat wil zeggen, de zolderkamer, want de aangevraagde bouwvergunning heeft als onderwerp: “Verbouw zolderkamer”. Toen is de vloer van de kamer aan de kant van de ‘Schoolstraat’ boven de voormalige garage op hoogte van de slaapkamerdeur gekomen, om zo gemakkelijker binnen te komen. De loze ruimte die zo onder de nieuwe vloer was ontstaan werd in de oorlog gebruikt als onderduikplek. Aan de zolderkamer ernaast kun je nog steeds zien hoe het voor 1937 was: met een trappetje moet je daar ongeveer een meter naar beneden.
Sindsdien is er weinig meer aan het huis veranderd Dan alleen dat er een toilet in het huis werd aangelegd:
Het werd achter in de gang aangelegd, met de afvoerbuis onder de kamer door naar de beerput naast het huis. Deze heeft/had een overloop naar de put in de straat.
Dokter Miedema overleed januari 1966 onverwacht in het ziekenhuis in Sneek. Daardoor was niet gezorgd voor een vlotte opvolging.
Dokter Henk Heins
Kwam in de tweede helft van 1966 met zijn gezin naar Bozum.
Volgens het kadaster is er in zijn tijd niets aan het huis veranderd. Hij heeft er overigens wel voor gezorgd, dat de wachtkamer wat werd uitgebreid, zodat de patiënten wat beter konden zitten en wachten. In 1968 moesten de woningen in de ‘Schoolstraat’ een stukje tuin inleveren voor de verbreding van de straat. Zo ook Waltawei 10. Daardoor is de tuin aan die kant een stuk smaller geworden.
Per 1 januari 1995 ging hij met Pensioen (in februari dat jaar werd hij 65) en verhuisde naar De Pôlle 12a
Zijn opvolger gaf er de voorkeur aan om in een nieuw gebouw zijn praktijk te vestigen. Zodoende kwam het huis vrij voor andere bewoning.
Eind 1995 kwam de familie Ekkerman hier ongeveer een jaar te wonen en in 1997 zijn Haico Rutten en Angelique Smulders hier met hun gezin en hun beider werkzaamheden, komen wonen.