De geschiedenis van Waltawei 9
Inleiding.
In 1990 bestond de ‘Vereniging voor protestants Christelijk basisonderwijs’ in Boazum 100 jaar. Dat wil zeggen, in 1890 werd een bestuur gevormd met de naam ‘Vereeniging voor Christelijk Onderwijs’. Pas in 1903 werden er spijkers met koppen geslagen. Het pakhuis op ‘It Amelân’ werd aangekocht en geschikt gemaakt voor het geven van onderwijs. Hier zouden ze ongeveer 19 jaar blijven.
De Hoofden der School
Daarvoor werd een onderwijzer aangenomen. Dit was Jan Taekes de Jager. Deze bleef tot in 1936 het hoofd van de school. Daarna was het Meester Jacob Klaassen die de scepter zwaaide. In 1967 werd de heer Kees Dronkers als hoofd van de school benoemd en tenslotte in 1972 als laatste in dit gebouw, de heer Gerrit Vos, die in 1975 met de leerlingen de overstap maakte naar het nieuwe gebouw Dûbelspan op De Pôlle. In feite werden in krap 70 jaar dus vier hoofden benoemd, terwijl er 24 onderwijzers en onderwijzeressen naast hen hebben meegewerkt.
Een nieuw gebouw
Ze begonnen dus in een verbouwd pakhuis. In 1920 werd de Wet Lager Onderwijs ingesteld. Hierin werd het Christelijk onderwijs (en de andere onderwijsrichtingen) gelijkgeschakeld met het Openbaar onderwijs. Dat betekende, populair gezegd, dat de overheid de meeste uitgaven van alle richtingen Lager onderwijs voor haar rekening nam. Dus ook de bouw van nieuwe scholen! Daarom werden ook in Bozum ogenblikkelijk plannen gemaakt voor een nieuw, echt schoolgebouw.
Daarvoor moest een stuk weiland worden aangekocht. Aan de noordoostkant van de hoofdstraat naar Oosterwierum, was het ideale plekje. Alleen de eigenaar, Jelle Symens van der Woude uit Deersum, was niet de makkelijkste onderhandelaar voor het schoolbestuur.
In eerste instantie werd het bestuur mede-eigenaar van 3.062 m2 weiland. Pas in 1923 werd het bestuur volledig eigenaar van de grond. Al direct werd het grondgebied van de school afgepaald tot 950 m2.
Het door het schoolbestuur aangekochte perceel, verdeeld in twee stukken: het vierkant voor de (in 1923 al gebouwde) school en de rest voor een geplande onderwijzerswoning. Pas in 1936 zou daar een bouwvergunning voor worden aangevraagd.
Een gebouw met en zonder Gymzaal!
In het plan was in eerste instantie naast twee lokalen en een directeurskamer ook een gymzaal opgenomen. De bouwvergunning voor dit plan werd mei 1922 afgegeven. Toch werd het een ander plan: zonder gymzaal. Deze vergunning werd op 1 september 1922 afgegeven, met de opmerking “…dat de vergunning in schrijven van 17 mei 1922 geheel komt te vervallen…” Naar de reden van het indienen van een vereenvoudigd plan, zonder gymlokaal mogen we raden. Een oorzaak kan zijn dat het schoolbestuur volgens artikel 73.1b van de Lager Onderwijswet 1920 15% van de bouwsom op de rekening van het gemeentebestuur moest storten. Als een soort garantie. Mogelijk kon het bestuur dat bedrag niet ophoesten. Het plan zonder gymzaal is natuurlijk goedkoper, zodat die waarborgsom ook lager uitvalt.
Voor het mooie had het gebouw met gymzaal er wel mogen worden gebouwd! Terugkijkend zou Margreet dit geplande gebouw met gymzaal in 1977 vast nog liever hebben willen kopen.
Het ontwerp van de school met gymzaal:
Het front van de school zou er dan als volgt uitzien:
Dit plan was blijkbaar te hoog gegrepen, waardoor in augustus dat jaar een nieuw plan, zonder gymlokaal, werd ingediend.
Sindsdien is er weinig meer aan het gebouw veranderd. In 1949 werden toiletten en urinoir aangelegd en in 1968 werd er een rijwielplaats (fietsenstalling?) aangelegd. Tenminste, daar zijn bouwvergunningen van.
Overstap naar een nieuw gebouw aan De Pôlle
Het gebouw functioneerde in feite iets meer dan 50 jaar: in 1973 werd door de gemeente Baarderadeel aangegeven dat het gebouw verouderd was en dat de gemeente geen geld meer in het gebouw wilde steken.
Omdat de oude openbare school aan het voormalige schoolplein, nu Altaplein, na 100 jaar helemaal vervangen diende te worden, heeft de gemeente aangestuurd op de oplossing om een nieuw gebouw te zetten waar beide scholen onder een dak, zelfstandig konden functioneren. Dat werd ‘Dûbelspan’.
Verkoop van de oude school aan Margreet Bos
Vandaar dat het bestuur de Emmaschool in 1976 overdroeg aan de gemeente. Margreet Bos en Hugo Pilon uit Wiuwert werden de gelukkige nieuwe bezitters. Zij wilden in het oude schoolgebouw een kleine muziekschool opzetten. Dit plan werd uiteindelijk door Margreet alleen opgezet en uitgevoerd. Daarvoor heeft Margreet van het linker schoollokaal de huiskamer gemaakt en van het rechterlokaal de muzieklas, respectievelijk de danszaal gemaakt. De linkergang met de toiletten is verbouwd tot de keuken.
Later vond ze Hans Enequist aan haar zijde. Zodoende is er alweer ruim 45 jaar een particuliere “Muziekschool Enequist, Kwistig met Muziek!” in Boazum, tot veel plezier van meerdere generaties jongere en oudere muzikanten en Volksdansers.
Bronnen:
Philippus H. Breuker – Skoalmasters fan Boazum – Boalsert 1967
Jacob J. Lanting – ‘Tusken Havens en Pôlle’ – Oosterend, 1990
Notulen schoolbestuur van de Christleijke Emmaschool, 1918-1922
Bouwvergunningen uit het archief van de Gemeente Baarderadeel
L.O.-Wet 1920 – art. 72 en verder.
Foto’s: Archief Frans Tolsma en Hessel Fluitman