Aaisykjen is jarenlang een volkssport in Fryslân geweest; er is dus sprake van een oude traditie. Eeuwenlang werden er allerlei soorten eieren geraapt. Dit betekende vroeger voor velen een mooie aanvulling op het dagelijkse en karige voedselpatroon.
Aaisykjen betekent goed kijken naar het gedrag van vogels. Een goede aaisyker ziet aan het gedrag van de vogels waar het nest ligt.
In de dertiger jaren en 2e wereldoorlog werd er veel gezocht, waardoor de vogelstand in gevaar kwam. In 1947 werd de Bond van Friese Vogelwachters (BFVW) opgericht. Het rapen werd daarna aan een bepaalde periode verbonden; men mocht voortaan tot april aaisykje.
Discussies over het wel en wee van het aaisykjen konden niet uitblijven. Tegenstanders vonden het rapen van de eerste legsels schadelijk. Het broeden zou daardoor vertraagd worden en werkzaamheden op de landerijen begonnen bovendien vroeger in het seizoen.
Voorstanders wezen erop, dat het wegnemen van het eerste legsel noodzakelijk was. De eerste eieren zouden namelijk kapot kunnen vriezen en te vroeg geboren kuikens zouden verkommeren.
In 2012 kwam er een kwantum van 5939 voor het aantal toegestaan te zoeken kievitseieren.
Faunabescherming met steun van Vogelbescherming Nederland spande een rechtszaak aan voor het verbieden van het rapen van eieren. Sinds 2015 werd het rapen van eieren dan ook verboden en een ontheffing daarvoor in Fryslân werd door de rechter vernietigd.
Vanaf 2017 is het aaisykjen aan banden gelegd en mogen alleen erkende en geregistreerde nazorgers nesten zoeken; dit betreft uitsluitend leden van de BFVW met een eier-zoekkaart. Gevonden eieren dienen voortaan via een sms per mobiele telefoon aan de BFVW te worden gemeld.
Op 14 juli 2022 werd het Aaisykjen door het Nederlands Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed bijgeschreven als Immaterieel Erfgoed. Hier behoort o.a. ook het Skûtsjesilen toe.
Per 1 januari 2024 geldt een Europese Vogelrichtlijn via de Omgevingswet, waarbij het rapen van eieren ter bescherming van o.a. de kievit wordt verboden.
Tussen 1901 en 2025 is de vondst van het eerste kievitsei met gemiddeld elf dagen vervroegd. Oorzaken zijn: het klimaat, intensieve landbouw, verhoging van mest-gif en ontwatering. Hierdoor ontstaat een snellere grasgroei en wordt er eerder beweid en gemaaid.
De nazorg wordt tegenwoordig gedaan door geregistreerde aaisykers. Nesten worden door hen beschermd en afgezet. Ook maakt men gebruik van drones voor het opsporen van nesten en kuikens.
Traditie in Fryslân is, dat het eerst gevonden kievitsei in Fryslân wordt aangeboden aan de Commissaris van de Koning. De gelukkige vinder ontvangt de Sulveren Ljip en een vindersloon (ooit bekend als het tientje). Op gemeentelijk niveau is de burgemeester de ontvanger.
Op plaatselijk niveau is de Fûgelwacht Boazum, opgericht op 19 maart 1953, zeer actief. Nazorg is ieder jaar een belangrijke activiteit. Sinds 1965 heeft men de vinder van het eerste ljipaai voor volwassenen geregistreerd en voor de skoalbern sinds 1972. In de Boazumer Mjitte hangt een fraaie kast met de uitgeblazen eerste eieren en na het verbod om eieren te rapen “fake eieren”.
Uit de media:
1970:
1967:
Wat opvalt is, dat er in 2001 geen vinder staat genoteerd. In dat jaar mocht er in verband met Tongblaar namelijk niet gezocht worden. In 2013 ontbreekt het ei door een lange periode van kou en droogte; er mocht alleen tot april gezocht worden. Het raapverbod is waarschijnlijk de oorzaak van het ontbreken van het eerste ei in 2015. Rechtszaken en dergelijke veroorzaakten het ontbreken van het eerste ei in 2016. Naast deze genoemde jaren ontbreken er bij de skoalbern nog enige jaren. In deze jaren is het eerste ljipaai door de jeugd waarschijnlijk niet gemeld.
Tot nu toe is Piet Bakker de enige Boazumer, die het eerste ljipaai van Fryslân heeft gevonden. Op 12 maart 1991 vond hij het ljipaai in de omgeving van Boazum.
De lijst van de Fûgelwacht Boazum met de vinders van het eerste kievitsei van Boazum:
| 1e ljipaai folwoeksenen | |||
| 1e ljipaai skoalbern | |||
| NAMME | DATUM | ||
| Sj. Stenekes | 23-3-1965 | NAMME | DATUM |
| W. van Dijk | 13-3-1966 | R.Miedema | 28-3-1972 |
| W. van Dijk | 14-3-1967 | P. Siksma | 28-3-1973 |
| P. Bakker | 22-3-1968 | P. Siksma | 21-3-1974 |
| M. de Jong | 4-4-1969 | A. Miedema | 5-4-1975 |
| G. Stenekes | 23-3-1970 | P. v/d Berg | 3-4-1976 |
| W. van Dijk | 23-3-1971 | G. Breuker | 15-3-1977 |
| P. Bakker | 22-3-1972 | G. Breuker | 17-3-1978 |
| M. de Jong | 22-3-1973 | F. de Jong | 18-3-1979 |
| D. Bakker | 22-3-1974 | D. Sijtema | 31-3-1980 |
| P. Bakker | 28-3-1975 | K. Breuker | 17-3-1981 |
| Gj. Stenekes | 1-4-1976 | W. de Boer | 23-3-1982 |
| G. Breuker | 15-3-1977 | M. de Jong | 27-3-1983 |
| G. Breuker | 17-3-1978 | H. Boelens | 22-3-1984 |
| M. de Jong | 17-3-1979 | B. Kampstra | 30-3-1985 |
| C. Dijkstra | 30-3-1980 | M. de Jong | 29-3-1986 |
| G. Breuker | 18-3-1981 | M. de Jong | 30-3-1987 |
| M. Dijkstra | 18-3-1982 | A. Stenekes | 17-3-1988 |
| G. Breuker | 14-3-1983 | P. Bakker | 17-3-1989 |
| G. Breuker | 20-3-1984 | A. Stenekes | 20-3-1990 |
| P. Bakker | 28-3-1985 | Aukje Stenekes | 24-3-1991 |
| G. Breuker | 26-3-1986 | C. Cnossen | 24-3-1992 |
| M. de Jong | 29-3-1987 | S. de Jong | 21-3-1993 |
| G. Stenekes | 15-3-1988 | S. de Jong | 23-3-1994 |
| Kl. Bakker | 14-3-1989 | Kl. Speerstra | 24-3-1995 |
| P. Bakker | 14-3-1990 | J. Jilderda | 30-3-1996 |
| P. Bakker | 12-3-1991/1e fan Fryslân | D. Stenekes | 22-3-1997 |
| W. Sijtema | 17-3-1992 | M. Plantinga | 1-4-1998 |
| H. Boelens | 19-3-1993 | B. Douma/R.+J. Siksma | 22-3-1999 |
| M. de Jong | 17-3-1994 | B. Douma en R. Siksma | 19-3-2000 |
| G. Bangma | 19-3-1995 | R. Pasma | 29-3-2002 |
| M. de Jong sr. | 29-3-1996 | M. Reitsma | 30-3-2003 |
| Kl. Bakker | 15-3-1997 | M. Plantinga | 24-3-2004 |
| C. Dijkstra | 18-3-1998 | J. Siksma | 24-3-2005 |
| C. Dijkstra | 17-3-1999 | Tryntsje v/d Berg | 27-3-2007 |
| C. Dijkstra | 15-3-2000 | K.P. v/d Berg | 26-3-2008 |
| K. Bakker | 20-3-2002 | K.P. v/d Berg | 25-3-2009 |
| G. Stenekes | 17-3-2003 | M. van Sijll | 30-3-2010 |
| J. Jilderda | 21-3-2004 | S.A. Land | 16-3-2014 |
| G. Stenekes | 21-3-2005 | Lisanne de Jong | 30-3-2018 |
| G. Stenekes | 31-3-2006 | F. de Jong | 20-3-2019 |
| P.W. Dijkstra | 13-3-2007 | F. de Jong | 16-3-2020 |
| J. Jilderda | 16-3-2008 | F. de Jong | 18-3-2021 |
| G. Stenekes | 17-3-2009 | J. Nauta | 30-3-2022 |
| M. de Jong | 20-3-2010 | J. Nauta | 27-3-2023 |
| G. Stenekes | 18-3-2011 | H. Jansen | 21-3-2024 |
| G. Stenekes | 16-3-2012 | H. Jansen | 23-3-2025 |
| G. Stenekes | 13-3-2014 | H. Jansen | 15-3-2026 |
| P. Dijkstra | 17-3-2017 | ||
| W. Visser | 28-3-2018 | ||
| G. Stenekes | 21-3-2019 | ||
| L. de Jong | 16-3-2020 | ||
| D.H. de Vries | 19-3-2021 | ||
| D.H. de Vries | 19-3-2022 | ||
| D.H. de Vries | 19-3-2023 | ||
| D.H. de Vries | 20-3-2024 | ||
| F. de Jong | 22-3-2025 | ||
| F. de Jong | 13-3-2026 | ||
Bronnen: Natuurtijdschriften, Veldpost.nl, Dier en Natuur Info, Immaterieel Erfgoed, Fûgelwacht Boazum en bijzondere dank aan Mark Feikema.
Foto’s: Fûgelwacht Boazum, Archief Âld Boazum.