De gevelstenen in Boazum

Bij vele huizen en boerderijen zijn eerste stenen in de gevel te zijn gemetseld. Toen wij ons daar bewust van werden, zijn we ze fotografisch gaan verzamelen. Al gauw bleek dat veel eerste eigenaren met jaartallen hebben gewerkt om aan te geven wanneer het huis werd gebouwd. Tot onze verrassing waren er veel meer eerste stenen en signalen op de huizen te vinden, dan we dachten. We hebben ze hier op een rijtje gezet om er eens langs te wandelen, of te fietsen.
De route start bij het Altaplein 16. U komt ook buiten het huidige dorpsgebied, want de route gaat ook langs Kleiterp, dat in de laatste raadsvergadering van de gemeente Baarderadeel op 28 december 1983 op hun verzoek naar Wiuwert is verhuisd.
De Kerkvoogdij heeft in de loop van de jaren diverse huizen en gebouwen gezet en daar een eerste steen aan gewijd. Wij noemen Altaplein 16, Waltawei 20 (gebouw 1880), maar ook het voormalige postkantoor Dr. Miedemastrjitte 16. Niet zelden lees je daar de naam Wiarda. Deze achternaam vind je op meer eerste stenen! Maar dan bij huizen die deze familie op eigen initiatief hebben (laten) bouwen.
Het zal je opvallen dat er veel eerste stenen bij boerderijen in de muur zijn gemetseld en ook dat er in tweede instantie (ook) gedenkstenen zijn ingemetseld bij gelegenheid van vernieuwing van het voorhuis of van de schuur.
Mocht u nog een eerste steen in het dorp weten, die ons ontschoten is, houden we ons aanbevolen, zodat we die ook in deze reeks kunnen opnemen.

Altaplein 16. Voorheen de woning voor het hoofd van de Openbare Lagere School. Die stond vroeger naast dit huis. Het huis werd gebouwd in opdracht van de Kerkvoogdij. Zij vonden dat het hoofd van de school in een representatieve woning hoorde te wonen. De eerste steen werd gelegd in 1938. Tegelijkertijd werd naast de voormalige Emmaschool, nu Waltawei 9 aan de noordkant van het dorp, ook een dergelijke woning gebouwd. Echter hier werd geen eerste steen geplaatst.

 

De Havens 1. Deze steen is gelegd bij gelegenheid van de herbouw, nadat het oorspronkelijke huis met winkel verbrand was. Dat was een van de oudste huizen in Boazum. Klaas Sybesma was kruidenier, melkcontroleur en vrijwilliger bij het Klokluidersgilde. Vermoedelijk bestond het vorige huis al van voor de Franse Tijd.

 

De Havens 23. Dit is een van de oudste huizen van het dorp. Sinds de verbouwing in 1975-1976 is een deel van de buitenmuur hier nog het bewijs van. Het scheepje op de steen verwijst naar de verschillende schippers die er vroeger hebben gewoond. De steen is aan de achterkant van het huis ingemetseld. N.B. Op de website www.aldboazum.nl staat een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis van dit gebouw.

 

De Havens 23. Het mozaïek bij de voordeur van De Havens 23. Het is gemaakt door Folkert Kruithof. Ook hier vinden we de verwijzing naar de schippers terug.

 

Waltawei 49. Op de brievenbus staat heel bescheiden het bouwjaar 1937. Nu woont de familie Vellinga hier. In de zestiger jaren werd het bewoond door Hinke Huitema, waarna de familie Halbe Huitema hier hun jaren sleten. Aan de zijkant was een aparte woning, Waltawei 47. Hier heeft Sietse van der Wal ( o.a. oud bode van de Laatste Eer, tot de 80 jaren gewoond. Daarna is het door diverse jongen mensen bewoont, o.a. juf Nelie.  Na de verkoop door de familie Huitema in 2000 is het verbouwd en de beide woningen samengevoegd.

 

Waltawei 51-53. Deze laatste woning voor de brug was een van de eerste die aan deze kant van de weg werd gebouwd. De steen zit hoog boven in de zuidelijke muur.

 

Waltawei 22 De eerste steen van dit gebouw werd gelegd in 1875, nadat Meinte Jans, de vader van eerste steenlegger Jan Meintes Oosterhout, de oude herberg op deze plek had afgebroken en dit gebouw had gezet. In 1981 werd het failliet gegane café gekocht door de daarvoor opgerichte ‘Stichting Algemeen Belang Boazum’, om zo de dorpshuis functie voor het dorp te behouden. N.B. Op de website www.aldboazum.nl staat een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis van dit gebouw.

 

Boazumer Mjitte. In 1993 werd het gebouw door bouwbedrijf Kruithof en vele  vrijwilligers uit het dorp,  helemaal opgeknapt en voldeed het weer aan de eisen van de tijd. Daarvan getuigt deze herinneringssteen. Vijfentwintig jaar later in 2019 is het opnieuw aangepast door bouwbedrijf van Asperen  en weer samen met vele vrijwilligers uit het dorp.

 

Waltawei 20. Het gebouw 1880 is net zoals de voormalige onderwijzers woning van de toenmalige OLS, in opdracht van de Kerkvoogdij gebouwd.

Destijds werden de woningen op deze plek, die door kerkvoogd en timmerman Biesma waren gekocht, afgebroken. De grond werd afgegraven en het huidige gebouw gezet.
Er werd in eerste instantie een bewaarschool in gevestigd. Sinds het begin van de 20e eeuw wordt het gebruikt als vergaderlokaal.
De naam (Hyltje Sybrens) Wiarda komen we vaker tegen op de eerste Stenen in deze serie.
Volgens Philippus Breuker zou hier in de vroege Middeleeuwen de eerste kerk van Boazum gestaan kunnen hebben.
N.B. Op de website www.aldboazum.nl staat een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis van dit gebouw.

 

Waltawei 25. Dokter Klaas Miedema metselt in 1963 de eerste steen van het Groene Kruisgebouw. Het Groene Kruisgebouw kon hier gebouwd worden omdat Dokter Regenbogen rond 1900 het weiland voor zijn huis heeft gekocht. Het uitzicht vanuit het Doktershuis werd door het Groene Kruisgebouw niet helemaal belemmerd.

 

Waltawei 25. Dit gebouw werd gezet als Groene Kruisgebouw. Als zodanig heeft het ongeveer dertig jaar gefunctioneerd. Na een reorganisatie van Het Groene Kruis in Baarderadeel/Littenseradiel, is Winsum het centrum geworden. Nu ben je voor medische hulpmiddelen op Sneek aangewezen. De dienstwoning werd verhuurd sinds de wijkzuster Koopmans vertrokken was. Het gebouw werd in 1994 verkocht en fors verbouwd.

 

Waltawei 10. Voormalige notaris- en dokterswoning. Deze steen is gelegd bij gelegenheid van de kantooraanbouw op 24 juni 1895. Door Abel en Thieda, de kinderen van Notaris Haagsma. De steen is een beetje verstopt, in het opstapje naast het eigenlijke huis. Het huis is in 1900 gekocht door Dokter Regenbogen, die van het Notariskantoor de wachtkamer maakte voor zijn dokterspraktijk. Sindsdien is het tot in de jaren ’90 van de vorige eeuw het doktershuis geweest. Nu is het de woning met kantoorruimte voor de familie Rutten-Smulders

 

Dr Miedemastritte 16. Ook hier heeft de kerkvoogdij voor een adequate woning gezorgd. Dit keer in 1910. Hier was het voor de postbode. Rechts van de deur was voorheen het postkantoor.

 

Tanialeane 1. De rentenierswoning van het echtpaar Tjeerd Gosses Koopmans en Bottje Oenes Syperda van 1842 tot 1888. Daarna werd het tot in 1954 de pastorie voor de dominees van de Gereformeerde kerk in Boazum. Daarna was het 15 jaar opnieuw een rentenierswoning en sinds 1969 woont de familie Henk en Swaentsje Kroes hier. Bij het schilderen van het huis werd aangenomen dat 1846 het stichtingsjaar was. vandaar: 1846.

 

Tanialeane 5. Voorheen de boerderij van Breeuwsma en vóór de Familie Meijer, van Carel van Leeuwen en Saskia van der Stoel. Op de steen staat: “T.G. Koopmans heeft den eersten Steen gelegd aan dit gebouw op den 5 april 1828”. Aangezien het Kadaster aangeeft dat de boerderij in 1840/1841 verplaatst is vanaf het begin van de Tanialeane naar de huidige plaats, zal met de stenen van die boerderij ook deze eerste steen uit 1828 op de huidige plek ingemetseld zijn.

 

Waltawei 4. De eerste woning die aan de in 1858-1859 aangelegde toegang van het dorp werd gebouwd. Ook voor de bouw van dit huis werd opdracht gegeven door een lid van de Familie Wiarda, in dit geval voor eigen gebruik. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw heeft de gepensioneerde Dokter Gezina Volkers hier gewoond. Bij haar overlijden werd het vermaakt aan het Prinses Beatrix Fonds om als vakantiehuis te dienen. Voor dat doel zijn toen enkele drastische verbouwingen uitgevoerd. Nadat het in 2006 werd afgestoten, is het opnieuw een particuliere woning geworden.

 

Waltawei 2. Weer de naam Wiarda, nu een dochter van Sybren Wiarda. Dit huis werd op grond van deze familie gebouwd. Het is diverse malen verbouwd. De huidige bewoner heeft het huis nagenoeg energie zelfvoorzienend gemaakt.

 

Waltawei 9. Bij de bouw van de Emmaschool in 1922, werd in de gang deze glazen gedenkplaat opgehangen. Bij de verkoop omstreeks 1978 werd de glasplaat door het schoolbestuur verwijderd. Zodoende is deze glasplaat niet (meer openbaar) te bewonderen.
Christelijk school of Emmaschool van 1922 tot 1974, daarna dans en muziekschool van Margreet Enequist.

 

Singel 2

 

Singel 3. De boerderijcamping van fam de Boer.

 

Yndyk 2. Het opschrift: “Den 8 april 1863 is de eerste steen gelegd door Jouke S. Gerbrandy oud 7 jaar”. Jouke (* 2 juni 1856) was een zoon van Sjoerd Sjoerds Gerbrandy en Grietje Hyltjes Wiarda. Op deze boerderij wordt al decennia niet meer geboerd. De huidige bewoner heeft eerst Saabs en Volvos uit Zweden geïmporteerd. Nu heeft hij er een Bed & Brochje in gevestigd.

 

Bongier 3. In al zijn eenvoud spreekt deze staan voor zich. Links van deze boerderij heeft tussen de bomen ook nog een boerderij gestaan: Bongier 1.

 

Hegedyk 5. Twillens was van oorsprong een van de dijkhuizen, waarvan de bewoner de plicht had om een deel van de oude Slachtedyk te onderhouden. De laatste decennia is het langzaam maar zeker drastisch verbouwd en gemoderniseerd.

 

Kleiterp 5. De boerderij  is gebouwd in 1912 . De letters BS zijn van Bontje Sijperda. De bouw van het woon gedeelte was in 1906 Maar het was in de 17e eeuw al bekend als boerderij nr. 1

 

Kleiterp 4. Op deze twee stenen worden wel 3 data genoemd! De tekst op de grote steen luidt: ‘De voogden van het Oud BurgerWeeshuis te Leeuwarden hebben op begeerte van wijlen den Heer Mr Eelco van Haersma, volgens testament van 16 julij 1788, bij de vernieuwing van dit huis in den Jare 1829, dezen Steen en deze Wapens geplaatst.’ Op de onderste steen: ‘Gebouwd in 1881’. De boerderij staat er al eeuwen. Al in de 16e eeuw was dit boerderij nr. 4
Kleiterp 4. Deze gedenksteen is door het OBW in de muur geplaatst bij gelegenheid van het feit dat de familie De Vries de boerderij een eeuw had gepacht van het Oud Burger Weeshuis te Leeuwarden.

 

Sylsterdyk 3. De boerderij van de familie Schuurmans. Ymke vertelde dat dit, 1864, het bouwjaar van het voorhuis is. Rond 1900 is de schuur herbouwd door de Architekt Willem Cornelis de Groot, die ook de Hollanderwijk in Leeuwarden heeft ontworpen.

 

Suderdyk 7. In 1856 heeft Grietje Johannes Hoekstra, de Weduwe van de in 1848 overleden Pieter Wybes Zetstra, deze eerste steen gelegd. Let op de vergeten S. Zij was de moeder van Janke Pieters Zetstra, die getrouwd was met Hyltje Sybrens Wiarda. De vader van Grietje Wiarda, die weer getrouwd was met Sjoerd Sjoerds Gerbrandy en dus de moeder van Jouke Sjoerds Gerbrandy die in 1865 de eerste steen legde van de boerderij van zijn vader op Yndyk 2. Zie aldaar. Is dit een familiekluwen? Ach…

 

Slachtedyk 2. Een huis met een lange historie, al is het rond 2000 nagenoeg geheel opnieuw opgetrokken. Ook dit is een Dijkhuis, waarvan de bewoner vroeger onderhoudsplicht had van zijn deel van de Slachtedyk. In de 20e eeuw was het vooral een dubbel arbeidershuis en vanaf de jaren zestig een tweede woning voor onder andere Kees Verweij. Hij heeft deze tegels laten maken. De huidige bewoner vond ze terug en heeft ze in de nieuwe muur laten metselen. N.B. Op de website www.aldboazum.nl staat een uitgebreide beschrijving van de geschiedenis van dit gebouw.

 

Makkum 1. Het opschrift is: Den 28ste October 1911 is dit gebouw den eersten steen gelegd door den Heer S.J. Koostra. te Warstiens als eigenaar der plaats. Tegenwoordig woont S. Flapper hier. Hij heeft de boerderij overgenomen van de familie A. Stoffelsma.